Maricke Nieuwdorp - Amsterdam - info@marickenieuwdorp.nl Freelance journalist; schrijft vooral over filmzaken in Skrien, Glamcult, het Parool en diverse filmfestivalkranten.

Leve het non-conformisme! Gesprek met Pilvi Takala op het IFFR

Posted on Thursday 1 March 2012

Beeldend kunstenares Pilvi Takala won vorig jaar de prestigieuze Prix de Rome. In haar vernieuwende video-installaties gaat ze publiekelijk op zoek naar de ongeschreven wetten die gelden in verschillende sociale situaties. Hoe dienen we ons te gedragen in een warenhuis, attractiepark of op de werkvloer? Iedereen blijkt feilloos te weten hoe het hoort en afwijkend gedrag wringt vrijwel direct, zo bewijst de Finse Takala, die het sociologische experiment tot kunst verheven heeft. “Er bestaat kennelijk een logica die mensen vanzelfsprekend volgen.”

Still: Wallflower (met Takala in de hoofdrol)

De meeste stagiairs rennen zich doorgaans de benen onder hun lijf vandaan om zich te bewijzen. ‘Johanna Takala’, een maand lang de marketingstagiair bij de Finse afdeling van accountancykantoor Deloitte, doet het tegenovergestelde: ze staart urenlang voor zich uit of staat de hele dag in de lift ‘om na te denken’. Dat roept vragen op. Er worden grapjes heen en weer gemaild en de verontwaardiging is alomtegenwoordig. Het is toch ongehoord dat iemand in de baas z’n tijd onaangepast gedrag vertoont en duidelijk zichtbaar niet aan het werk is? In de video-installatie The Trainee, een van de vijf videowerken die tijdens het festival te zien zijn op verschillende plekken in Rotterdam, ‘speelt’ beeldend kunstenares Pilvi Takala (1981, Helsinki) deze onwerkelijke nieuwe collega. De met verborgen camera opgenomen reacties, ongemakkelijke vragen en e-mails van nieuwsgierige en boze collega’s zijn echt. Van de driehonderd Deloitte-medewerkers wist bijna niemand dat Takala bezig was met een ‘sociologische interventie’.

Groepsdynamiek
Pilvi Takala noemt zowel Amsterdam als Istanboel haar thuis en werkt samen met haar man, die ook kunstenaar is, als een ‘reizend circus’ in verschillende landen. Ze is mateloos geïnteresseerd in sociale conventies. “Iedereen leert al vroeg hoe groepsdynamiek werkt. Ik ben nooit bang geweest om me een plek in een nieuwe groep eigen te maken. Sterker nog: ik ben nieuwsgieriger naar nieuwe situaties.”
Tussen de verschillende video’s van haar installatie The Trainee, passend opgesteld in het corporate kantoorge- bouw van Houthoff Buruma Advocaten en Notarissen, valt iemand als Takala uit de toon. Daar spreekt ze over haar fascinatie voor sociale structuren en over haar speels-subversieve acties, die verwarring zaaien. “Waarom gelden er bepaalde wetten in verschillende groepen? Hoe zijn we dat overeengekomen? Hoe weten we of iets hoort of niet? Waarom wordt iemand buitengesloten? Kortom: hoe gaan mensen met elkaar om?”

Still: Bag Lady

Penibele situatie
Het leeuwendeel van Takala’s nu al indrukwekkende cv bestaat uit video-installaties, waarin zij zelf te zien is als meer of minder storende factor in een intermenselijke situatie. Ze speelt als het ware een rol en plaatst zichzelf willens en wetens in een sociaal penibele setting, die messcherp aantoont hoe sterk onze ongeschreven regels gelden. Het is mentaal best zwaar. Takala, over haar ‘stageperiode’ voor The Trainee: “Ik zat soms urenlang stil en krabbelde alleen nu en dan een ‘idee’ op een notitieblok. Je voelt dat mensen het langzaam opmerken. Mensen beginnen je te negeren en wenden liever hun gezicht af dan er iets van te zeggen. Ik voelde een enorme druk om ‘normaal’ te doen en me te conformeren aan de rest. Maar al te graag wilde ik toegeven aan de neiging mijn mobiele telefoon te checken bijvoorbeeld, een sociaal volkomen geaccepteerd gebaar.” Dus zelfs als je een rol speelt en je jezelf daarmee bewust buiten de groep plaatst, is het lastig om als freak te boek te staan. Niets menselijks is deze kunstenaar vreemd. “Meestal zijn mijn interventies – ik noem het geen performances, omdat die term impliceert dat je een publiek hebt – van korte duur. Dan is het mentaal makkelijker om te experimenteren en in je rol te blijven.”

Makke schapen
De rollen die Takala speelt, zijn eerder protocollen dan uitgediepte personages. In de basis verandert ze niet werkelijk in een ander persoon. “Ik handel volgens bepaalde, vooraf bedachte uitgangspunten, groten- deels geïmproviseerd. Ik ga uit van een bepaalde logica waarmee mijn ‘personage’ in het leven staat. Per situatie, locatie en groep gelden andere regels, dus ook andere manieren om die te breken. Hoe een interventie precies uit zal pakken, is moeilijk te voorspellen, want ik weet nooit helemaal hoe mensen op me zullen reageren.” Soms komt Takala echter wel een eind met vooronderzoek. Voor The Real Snow White reisde ze, verkleed als Sneeuwwitje, af naar Disneyland. Eerst bezocht ze het attractiepark als zichzelf, sprak met Disney-fans en medewerkers en las veel achtergrondinformatie. De toegang tot Disneyland werd Takala geweigerd. “Ik wist door dat vooronderzoek al zeker dat ze me niet zouden toelaten. Maar ik wist niet hoe ze me dat zouden gaan uítleggen. Of ze me met een gratis cola zouden wegsturen of me zouden zouden opsluiten in een of andere ruimte achteraf.” Interessant aan het experiment in Disneyland, vindt Takala, was het merkwaardige conflict dat ontstond. Het toegestroomde publiek wilde Sneeuwwitje zien, maar sommige bezoekers wilden alleen de ‘echte Sneeuwwitje’ zien, terwijl dat anderen weer niet uitmaakte. “De ‘echte Sneeuwwitje’ is ook maar gewoon een meisje dat daar werkt,” zegt Takala. “Disneyland is een intrigerende plek. Het is er volslagen normaal dat je in belachelijk lange rijen moet wachten. Waarom accepteren we dat als makke schapen? Dat doen we toch ook niet in een publieke ruimte, of bij de supermarkt? Sterker nog: dan wordt je woedend. Kennelijk heerst er in het park een zekere controle waar- door we er ineens als hersenloze consumenten de daar geldende conventies onderschrijven. Zoals de aanname dat er maar één echte Sneeuwwitje op die plek dient te zijn. De ‘echte Sneeuwwitje’ is bovendien ook niet echt: dat is alleen het getekende Disneyfiguur.” Hoe het voor Takala afliep in het Parijse pretpark is op het festival te zien, in een van haar Among Others-installaties.

Still: Real Snow White

Ongeschreven wetten
Takala wil met haar werk niet alleen aantonen dat en hoe we ons als kuddedieren gedragen, maar onderzoekt ook of en in welke mate ongeschreven wetten op te rekken zijn. “Kunnen we tot nieuwe regels komen binnen allerlei dagelijkse afspraken waar we nauwelijks bij stilstaan?” Al tijdens haar studie besloot ze dat sociologie het uitgangs- punt zou worden voor haar werk. Takala vertelt over een voorval dat ze meemaakte tijdens een uitwisselingsjaar op de kunstacademie in Glasgow, in 2004. De academie lag tegenover een dure kostschool. De in kostuum gestoken leerlingen negeerden en masse wat er aan de overkant van de straat gebeurde. “Het was alsof een onzichtbare muur de groepen scheidde. Heel fascinerend, hoe niet geïnte- resseerd die mensen in hun groene schoolpakjes waren naar de overkant. Hoe werkt dat, vroeg ik me af. Nadat ik de hand had weten te leggen op zo’n uniform, ging ik verkleed aan de kostschoolkant van de straat lopen. Het kostuum was geen middel om in de school te komen of met de kinderen aan de praat te raken. Ik wilde alleen onderzoeken wat er gebeurde als je iets aan het ritueel verandert. Ik deed niets vreemds en pretendeerde niet er op school te zitten. Ik liep er alleen maar. Men zag wel direct dat ik daar niet hoorde, maar geen leerling vroeg me op de man af of ik daadwerkelijk bij hen op school zat. Later gebeurde er iets opmerkelijks: een docent zei tegen me dat ik een verkeerde sjaal om had. Toen ik hem vertelde dat ik niet bij hem op school zat en ik mijn sjaal dus kon dragen zoals ik wilde, zag ik paniek in zijn ogen. Hij wist niet hoe hij moest reageren: ik viel niet onder zijn autoriteit.” Dit eerste experiment stond aan de basis van haar andere werk, al kwam er in 2004 nog geen verborgen camera aan te pas. Haar bevindingen publiceerde ze in Event on Garnethill, een soort dagboek naar aanleiding van haar performance.

Flexibele kunst
Inmiddels heeft de Finse kunstenares al veel licht provocatieve acties op video staan. Veel van Takala’s video’s zijn opgenomen in collecties van internationale musea, andere zijn aangekocht door galeries. Eervolle bekroningen zoals de Prix de Rome, de prestigieuze Nederlandse aanmoedigingsprijs voor jonge kunstenaars en architecten, die ze in 2011 won, maken haar erg gelukkig. “Je werk wordt gerespecteerd en daardoor bekender, laagdrempeliger. Dat is fijn, want hoe je het ook wendt of keert: het museum- en galeriecircuit is relatief klein. In Finland stappen gemiddeld twee mensen per dag een ‘white box’ binnen. Daarom laat ik mijn werk zien op dit festival, waar filmfreaks het kunnen bekijken. Weliswaar is ook dat een relatief kleine groep, maar ik bereik hier in ieder geval weer een nieuw publiek. Dat geldt ook voor de plek van de trainee-installatie, bij de receptie van een kantorengebouw. Mijn kunst past daar goed: het is flexibel genoeg om op minder vanzelfsprekende plekken te vertonen en bovendien is het heel toegankelijk.”

Still: The Trainee

KADER
Een greep uit Takala’s ‘sociale interventies’

Women in Kahves (2005): Takala bezoekt samen met andere vrouwen Turkse theehuizen, waar doorgaans alleen mannen zitten. Hoe reageren de vaste gasten? Wallflower (2006): Op een traditioneel Fins stijldansfeest, vooral bestemd voor stellen, is Takala een eenzame, opgedofte dame die op een dans wacht en voor ongemakkelijke momenten zorgt. Een van de Among Others-installaties.

Easy Rider (2006): Een man in de tram vraagt een wild- vreemde medepassagier om hem zijn laptop en jasje uit te lenen. Beide mannen zijn acteurs. Wanneer de hulpvrager, tot verbazing van alle reizigers, het gevraagde inderdaad krijgt, ontstaat er een groepsgevoel in de tram.

Bag Lady (2006): Takala wandelt keurig gekleed met een doorzichtige plastic zak vol bankbiljetten door een warenhuis. Ze doet niets verkeerd en toch is deze klant, met haar opzichtige pak geld, een opvallende verschijning – een bedreiging zelfs.

The Trainee (2008): Takala liep een maand stage bij een accountancykantoor en voert daar zeer publiekelijk helemaal niets uit. Haar collega’s gaan zich er overdui- delijk ongemakkelijk bij voelen. Is het verboden om de hele dag in de lift rond te hangen? Een van de Among Others-installaties.

The Real Snow White (2009): Verkleed als Sneeuwwitje probeert Takala Disneyland Parijs te betreden, maar ze wordt geweigerd omdat ze niet de ‘echte’ Sneeuwwitje is. Die is namelijk binnen al aan het werk. Strikte regels leiden alsnog voor verwarring in het publiek. Een van de Among Others-installaties.

maricke @
Filed under: Portofolio and Daily Tiger IFFR 2012
Interview Miranda July - Glamcult september 2011

Posted on Friday 23 September 2011

MIRANDA JULY, DE AMERIKAANSE RENAISSANCE VROUW VAN DE KUNSTEN, KOMT NA HAAR SUCCESVOLLE SPEELFILMDEBUUT ME YOU AND EVERYONE WE KNOW (2005) MET EEN NIEUW, PRETTIG ABSURDISTISCH FILMDRAMA: THE FUTURE. GLAMCULT SPRAK HAAR TIJDENS HET FILMFESTIVAL IN BERLIJN, WAAR ZE VERTELDE OVER GROTE EN KLEINE THEMA’S DIE HAAR DAGELIJKS BEZIGHOUDEN EN DIE ZE SOEPEL VERWERKT IN HAAR KUNST. “DEZE FILM IS EEN GEDRAMATISEERDE VERSIE VAN MIJN MEEST ANGSTIGE GEVOELENS.”

The Future

Miranda July blijkt een klein vrouwtje, en is – als verwacht en gehoopt – uitermate pienter en origineel. Hoewel ze vanwege haar uiterlijk te verwarren valt met haar personages, is ze een stuk opgeruimder dan de gepikeerde dames uit haar films. Maar de wonderlijke gedachtes heeft July met haar personages gemeen. Over hoe het internet haar op verschillende niveaus aangrijpt, hoe haar vrouw-zijn zich verhoudt tot haar werk en haar dagelijks leven; July denkt overal diep over na. En ze heeft de gave om haar bevindingen te verwerken in prikkelende,  afwisselend humoristische en melancholische kunstvormen. Gekleed in een opvallende mix van wilde dierenprints (bijna niemand komt weg met een vestje met tijgerprint op een zebraprintrok), komt July toch over als een ingetogen mens. Het is niet July zelf, maar haar outfit die schreeuwt. Zoals ook haar maffe ketting met een hangende leesbril die geen leesbril blijkt:“Ik lijk zo veel intelligenter dan ik werkelijk ben!”, concludeert ze tevreden.
“HERE I DREAMT I HAD BEEN MISQUOTED”

Wie de tijd neemt om even online te browsen door het brein van de Amerikaanse schrijver, kunstenaar, filmmaker en performer Miranda July (1974), komt wonderlijke gedachtekronkels tegen. Bijvoorbeeld op haar naar haarzelf vernoemde blog. Daar plaatste ze onlangs een foto van een hoofdkussen op het Franse hotelbed waar ze sliep tijdens persdagen rondom The Future. “Here I dreamt I had been misquoted”, kalkte ze op het smetteloze wit. Verderop deelt ze op haar blog haar verbazing over de blauwe vloer bij het zwembad van een ander hotel. Daar moet ze iets mee doen, zo stelt ze. Even later verschijnt een hilarische ‘walking on the floor’-foto met de oproep zelf ook je beste ‘walking on the floor’- werk in te sturen. Verder wandelend in July’s digitale wereld, treffen we het blog rondom haar korte verhalenbundel No One Belongs Here More Than You (2007) aan. Het boekje zelf verschijnt in de kleuren roze en geel. Waarom? Zodat je het ‘color coordinated’ kan lezen, ofwel afgestemd op de inhoud van je kledingkast. Waarna July dat op droogkomische wijze voordoet, boven het witte gasfornuis dat het canvas blijkt voor haar blog. Iets wat je moet zien om te begrijpen. Net als bij al haar werk eigenlijk., Ook in real life blijkt de Amerikaanse een vat vol aangename verrassingen. We spreken Miranda July tijdens het filmfestival in Berlijn, waar ze haar tweede film, The Future, presenteerde. De verwachtingen waren hooggespannen, omdat haar filmdebuut Me You and Everyone We Know (2005) wereldwijd prompt een culthit werd. July: “Het verraste me dat ik opeens gezien werd als filmmaker, want ik werk al jaren als kunstenaar en performer. Tegelijkertijd besefte ik ook wel dat ik niet van mensen kon verwachten dat ze mijn optredens zouden kennen.” Net als bij haar debuut schreef, produceerde en regisseerde ze The Future eigenhandig. Ook nam ze in beide films de hoofd- rol voor haar rekening. Haar intelligente, quirky humor brengt steevast een gevoel van ongemak met zich mee en is heel persoonlijk.“Een script van een ander zou ik nooit verfilmen. Ik wil zelf bepalen wat iemand draagt en hoe zijn huis eruit ziet. Ik snap echt niet hoe andere filmmakers dat allemaal uit handen kunnen geven.”

The Future
In July’s komische drama The Future raken dertigers Jason en Sophie in de war na hun besluit een asielkat te adopteren. Het dier moet nog een maand in quarantaine verblijven voordat ze het naar huis mogen nemen,  dus besluit het stel die tijd te gebruiken om hun leven op orde te krijgen; het is immers de allerlaatste maand waarin ze hun bestaan onder de loep kunnen nemen. De film gaat deels over universele thema’s als volwassen worden,  maar ook over particuliere kwesties van July: “Natuurlijk is deze film heel subjectief. Iedereen beleeft kalme periodes,  waarin je zomaar wat ronddobbert,  totdat er een moment aanbreekt dat je denkt: doe ik wel wat ik wil met mijn kostbare jaren? De film is een gedramatiseerde versie van de meest angstige gevoelens die ik zelf heb. Hoeveel tijd heb ik nog om een kind te krijgen bijvoorbeeld?”

“ME DANCING IN MY ROOM”

Na Me You and Everyone We Know besloot July haar succes te vieren door de tijd te nemen voor een tweede film.“Niet vanwege de hoge verwachtingen – ik vind mezelf goed genoeg om het nog eens te proberen – maar omdat ik me niet zo herkende in het filmindustriegebeuren vol mensen die al tijdens de opnames van hun film een scenario klaar hebben liggen voor een volgend project. Het soort mensen dat lives to shoot. Zo ben ik niet.” Dus schreef ze eerst die eerder genoemde verhalenbundel,  werkte ze onder meer aan korte films,  de beeldenserie Eleven Heavy Things (2009),  de verhalenbundel Learning to Love You More (2007) en ontwikkelde ze de performance Things We Don’t Understand And Definitely Are Not Going To Talk About (2006). July concludeert: “Ik ben eigenlijk alleen geschikt voor kunst; ik werd altijd bij de meest simpele baantjes ontslagen.” Dus creëerde ze haar eigen werk. Met vaak haarzelf – of een versie van haarzelf – in de hoofdrol. In milde mate heeft ze,  zo geeft ze toe,  last van exhibitionisme. “Dat moet ook wel met mijn werk.” Maar nooit zomaar,  of ten koste van kwaliteit. “Ik zou nooit van mensen vragen naar mij te kijken zon- der dat ik extreem hard gewerkt heb aan wat ik wil laten zien.” Maar het idee van jezelf gedachteloos ten toon stellen intrigeert haar wel degelijk. Het is ook een van de thema’s in The Future: “Het lijkt wel of mensen zich niet schamen voor hun schreeuw om aandacht. YouTube heeft het taboe daarop weggehaald. Toets daar ‘me dancing in my room’ in en je begrijpt wat ik bedoel. En het zijn echt geen knettergekke meiden die hun video’s uploaden,  maar juist de meest normale studentes in hun studentenkamertjes.” De manier waarop jongeren en twintigers omgaan met internet bekijkt ze argwanend,  maar met interesse. Want zelf gaat ze,  zo stelt ze,  slecht om met het medium. Een tweet per week vindt ze ruim voldoende en elk Facebookbericht ondergaat nauw- keurige redactie. Haar personages in The Future zijn evenwel verknocht aan hun laptops, maar besluiten een maand offline te gaan voor de komst van hun nieuwe huisgenoot. Een bewuste keuze van July: “Om iets te laten gebeuren moest de stekker eruit. Anders waren ze doorgegaan met het checken van hun e-mail gedurende de rest van de film. Het leven speelt zich af tussen de momenten waarop je online bent.”

The Future
In The Future is ook haar zogenaamde dertigerscrisis verwerkt: “Over het algemeen krijgt mijn generatie op relatief late leeftijd kinderen,  dus ons leven kon nog heel lang alle kanten op. Mijn ouders waren op mijn leeftijd helemaal niet meer bezig met allerlei levensvragen. Ik leefde mijn twintiger jaren met het idee dat ik mijn hele leven nog voor me had. Maar op je vijfendertigste besef je opeens dat er nog altijd dingen op je verlanglijstje staan. Ik heb bijvoorbeeld nog steeds geen kind. Terwijl ik bezig was met deze film,  besefte ik opeens dat al mijn vrienden kinderen hadden – of kregen.” July eist veel van zichzelf in haar persoonlijke leven en in haar werk. Ze heeft echter ontdekt dat ze zichzelf juist tijdens het ontwik- kelen van nieuwe projecten vrij durft te laten: “Het zijn de weinige momenten waar ik niet zo streng ben voor mezelf. Ik ben dan vrij van oordeel,  wat ook nodig is om een goed idee uit te kunnen werken. Dat proces vind ik erg leuk. Hoe gek het ook klinkt; bezig zijn met kunst is als een relief from my own mind.”,

THE FUTURE DRAAIT VANAF 1 SEPTEMBER IN DE NEDERLANDSE BIOSCOOP.

WWW.NOONEBELONGSHEREMORETHANYOU.COM
WWW.LEARNINGTOLOVEYOUMORE.COM

maricke @
Filed under: Portofolio and Glamcult
Interview Rebecca Hall (Please Give) Viva

Posted on Thursday 2 December 2010

Rebecca Hall

Interview Rebecca Hall, agendarubriek Viva # 31

maricke @
Filed under: Portofolio and Viva
IDFA Thema: Liefdevol filmen

Posted on Monday 29 November 2010

Still Love Inc.

IDFA Dagkrant 2010: liefde achter de camera.pdf

maricke @
Filed under: Portofolio and IDFA 2010
Autumn Gold, IDFA 2010

Posted on Monday 29 November 2010

Still Autumn Gold

Link PDF interview hoogbejaarde atleten uit Autumn Gold. IDFA 2010

maricke @
Filed under: Portofolio and IDFA 2010
Interviews documentairemakers IDFA 2010

Posted on Monday 29 November 2010

Still uit Sons of Perdition

Greep uit IDFA-artikelen: download.doc

Luc Coté, Patricio Henriquez over: You Don’t Like the Truth - 4 Days inside Guantánamo
U. Roberto Romano over: The Harvest
Stephanie Boyd over: The Devil Operation
Tyler Measom over: Sons of Perdition
Eva Küpper over: What’s in a Name

maricke @
Filed under: Portofolio and IDFA 2010
Weet wat je eet

Posted on Saturday 5 December 2009

Savr Flavr: De tomaat die eruit ziet als een tomaat, ruikt als een tomaat en smaakt als een tomaat. Maar toch net even anders. Je kunt hem namelijk langer bewaren. Handig toch? Well… think again.

De schijf van vijf is nog altijd de norm: eet granen, groente en fruit, zuivel, vlees, vis, ei of vleesvervangers en drink voldoende water. Beweeg er nog wat bij en je bent gezond en verstandig bezig. Helaas is dat niet helemaal waar, zo betogen de vele milieu- en voedseldocumentaires op IDFA van dit jaar. Zelfs als oplettende, kritische consument krijg je onzichtbare ellende op de koop toe. Genetisch gemanipuleerde groenten, vervuilde vis, en bronwater vermengd met giftige stoffen bijvoorbeeld. De documentairemakers verdiepten zich in hoe privatisering van grondstoffen consequenties heeft voor het verbouwen, oogsten, verkopen en eten ervan. Het wordt steeds onduidelijker waar je eten vandaan komt en of dat op verantwoorde, veilige en legale manier is geproduceerd. Zijn de makers van ons voedsel geïnteresseerd in de gezondheid van de consument en het milieu, of toch vooral in het beste verdienmodel?

Beeld: Food, Inc.

Vervuilende cirkel
Waar de vervuilende cirkel begint is niet eenvoudig aan te wijzen. Wel wie vooroplopen in deze ontwikkeling: winstmakende bedrijven. Met name Amerikaanse, zo blijkt uit de genoemde films. Aandeelhouders van concerns verwachten een goede koers, verdienen is het credo. En dat begint bij briljante marketing – gemeenschapswater oppompen, bottelen, en weer als ‘gezond!’ aan ons terug verkopen – of bij een goedkoper, inventiever productieproces. Daar ligt een mooie taak voor de wetenschappers die zich voor het karretje van de concerns laten spannen. Vanuit de politiek is niet veel controle te verwachten: bedrijfslobbyisten doen hun werk voorbeeldig en politici hebben hun eigen agenda. Wanneer een land als eerste met een fantastisch product komt, hebben zowel de betreffende concerns als de politiek daar iets aan. Neem het genetisch manipuleren van voedsel, een hot item waar Scientists under Attack - Science in the Magnetic Field of Money, Food, Inc. en The Idiot Cycle hun licht over laten schijnen. Al tijden experimenteert de mens met groente, fruit en dieren om deze andere eigenschappen te geven. Dat begon bij het fokken en mixen van verschillende rassen, de klassieke biotechnologie, waarbij het DNA wordt veranderd. De documentaires richten zich vooral op moderne biotechnologie, ook wel gentechnologie. Sceptici spreken liever van genetische manipulatie. Gentechnologie houdt vaak in dat genen van het ene organisme aan een ander organisme worden toegevoegd. Handige eigenschappen van de één kunnen een ander product aantrekkelijker maken. Zoals de eerder genoemde tomaat, die opeens langer houdbaar is.

Tomaat
Waarom is er eigenlijk iets op tegen om planten, dieren en andere ‘producten’ te verbeteren met nieuwe, geavanceerde technieken? Toen de eerste genetisch gemanipuleerde Savr Flavr-tomaat in 1994 op de markt verscheen, wist niemand wat de consumptie ervan op de lange termijn zou kunnen betekenen. Op dit moment doen (onafhankelijke) wetenschappers daar nog altijd onderzoek naar. De Amerikaanse Food and Drugs Administration (FDA: federale overheid die onder meer kwaliteit en veiligheid van voedsel en de toevoegingen bewaakt) besloot dat er niets mis was met de tomaat. Hij rook, smaakte en zag er ook uit als een gewone tomaat. Op de markt ermee! De FDA heeft, blijkt uit een segment uit Tapped, weinig mankracht en bedrijven mogen bovendien zelf onderzoek doen. Als zij zelf vinden dat er iets mis is met hun product, moeten ze dat aan de FDA melden, zo onthult Scientists under Attack. Food, Inc. laat zien hoe onze manier van voedselproductie nu al consequenties heeft. Maïs en soja worden op grote schaal genetisch gemanipuleerd. Maïs is sowieso een van de bouwstenen voor het Amerikaanse voedsel. De vleesindustrie fokt bijvoorbeeld koeien op megaboerderijen, waar de dieren maïs krijgen terwijl ze van huis uit graseters zijn. Maar maïs is snel en goedkoop te produceren en bovendien ontvangen boeren enorme maïssubsidies van de Amerikaanse overheid. Enige jaren geleden openbaarde de keerzijde ervan zich in volle glorie: zieke koeien, en dus gevaarlijk vlees. Dat niet alleen: omdat de dieren niet gebouwd zijn op het eten van maïs, moeten hun door voedsel veroorzaakte ziektes worden bestreden met antibiotica. Ook veelgebruikte groeihormonen leveren ongewenste ‘extra’s’. In Scientists under Attack, The Idiot Cycle en Tapped wordt gesteld dat de snel gefabriceerde of samengestelde producten die onder groot marketingkabaal op de markt gezet worden, invloed hebben op ons lichaam, in de vorm van allergieën, onvruchtbaarheid of kanker. Maar ook de manier waarop we omgaan met fossiele brandstoffen en het produceren van bijvoorbeeld plastic petflessen, heeft een negatief effect op ons milieu en ons lichaam. Onze oceanen raken snel vervuild en kleine vissen eten ons chemische afval. Grotere vissen eten de kleine en wij krijgen die grote vissen weer op ons bord. Nog trek?

Still 'The end of the line'

Omkopen
Niet alleen vervuilen we de oceanen, we zijn ze ook in hoog tempo aan het leegvissen, zo blijkt uit The End of The Line. Dat is ook een treffend voorbeeld van de druk van bedrijven om winst te maken. Met aan de zijlijn de politiek die, ook volgens deze film, een oogje dichtknijpt. Ondanks herhaaldelijke waarschuwingen van (onafhankelijke) biologen die het ergste vrezen. Als de vis in eigen wateren op is, blijkt het omkopen van arme landen met een nog hoge visstand, zoals Senegal, zo gepiept. Ten koste van de lokale vissers, die inkomsten en voedsel mislopen. Vis is, net als water, van ons allemaal. In theorie heeft iedereen er evenveel recht op. Maar in de praktijk heeft vooral degene met de meeste macht, het meeste geld, de grootste vissersboot of de sterkste pomp toegang tot steeds kostbaarder waar. In Tapped is te zien hoe Amerikaanse bedrijven publiek water oppompen en in flesjes verkopen. Zonder dat eerst te vragen. Liever niet zelfs, de burger zou maar op de barricaden gaan… Het water wordt gepromoot als ‘puur’ en ‘gezond’ maar is in het beste geval gefilterd kraanwater. Kraanwater wordt tenminste vaak getest, in tegenstelling tot (Amerikaans) fleswater. De maakster van Tapped ontdekte dat het water misschien wel ok is, maar dat het waterflésje allerlei giftige stoffen afgeeft. Voor alle fysieke ellende die de moderne voedselproductie oplevert heeft, zo blijkt uit The Idiot Cycle, de groep grootste voedselproducenten in Amerika een oplossing gevonden: medicijnen die de kwalen bestrijden. Het mes snijdt financieel aan twee kanten – voor de betreffende bedrijven. Wij kopen hun potentieel ziekmakende voedsel en betalen hem vervolgens ook om onszelf te genezen.

Voordelen
Ergens is het jammer dat in al deze documentaires de neuzen dezelfde kant op staan. Er zullen toch ook voordelen zijn van goedkope productieprocessen en gentechnologie? Het schijnt dat er minder pesticiden nodig zijn bij gemanipuleerde gewassen. Die kunnen in bepaalde gevallen minder bevattelijk worden voor insectenplagen. Of ze groeien gemakkelijk in droge, voedselarme grond. En wat te denken van methoden die kaas ook werkelijk vegetarisch maken? Dat het benodigde stremsel niet meer dierlijk is, maar plantaardig? Het idee dat gentechnologie nog maar zo kort gebruikt wordt op de voedselmarkt is een raar idee. We kennen er, zoals het Voedselcentrum zo mooi omschrijft, ‘geen geschiedenis van veilig gebruik mee’. Zijn er dan geen wetenschappers die genetische fouten kunnen ontdekken, vóórdat een product op de markt komt? Steeds minder. Diverse onafhankelijke – inmiddels ontslagen of uit het gilde verstoten – wetenschappers uit Scientists under Attack stellen dat vele vakgenoten in dienst zijn van concerns. Onderzoeken zijn kostbaar en duren vaak jaren. En die tijd nemen de bedrijven niet. Ook onthullen de wetenschappers, net als de geleerden uit The Idiot Cycle, hoe universiteiten zich laten sponsoren. Met gevolgen voor het aangeboden lespakket. Als we niet opletten, leert de nieuwe generatie wat bedrijven willen dat ze leert. En dat is een bijzonder griezelig idee. Deze IDFA-films vormen bij elkaar een fantastisch betoog voor het eten van biologisch dynamisch voedsel – of voor het zelf verbouwen als je in de gelegenheid bent. Wie zegt dat de vis op je bord in een sterrenrestaurant niet illegaal gevangen is? Wie zegt dat het gebruik van pesticiden of genetisch gemanipuleerde groentes geen kwaad kan op lange termijn? En waarom is het steeds onduidelijker welke tomaat nog ‘echt’ is en welke een potentieel monster in aangename verpakking?

maricke @
Filed under: Portofolio and IDFA 2009
Soechtig en Psihoyos: ‘Nu moeten júllie iets doen’

Posted on Saturday 5 December 2009

Is filmen het nieuwe activisme? Documentairemakers Louie Psihoyos (The Cove) en Stephanie Soechtig (Tapped ) doen in ieder geval hun stinkende best om met hun weinig rooskleurige boodschap de wereld te veranderen. Ook achter de schermen. ‘We maken niet alleen films, we zijn een beweging gestart.’

Wist u al dat het ‘pure’ bronwater in flesjes – althans in Amerika – helemaal niet zo gezond is? Dat grote bedrijven ons water opeisen en het terugverkopen in ziekteverwekkende plastic flessen? Tapped onthult naargeestige feiten rondom corrupte bedrijven, handjeklap met politiek en de negatieve resultaten voor portemonnee, gezondheid en milieu. Soechtig: ‘Wat we duidelijk willen maken is dat níemand voor je opkomt, je moet je rechten opeisen. Onze politiek zit onder de plak bij zakelijk Amerika en bijna niemand denkt aan het belang van de individuele burger.’ De kwaliteit van hun ‘gezonde’ water testen? Waarom zouden die bedrijven dat doen? In de meeste gevallen zijn ze dat namelijk niet wettelijk verplicht. Daarom besloot Soechtig zelf wetenschappers in te huren om die klus te klaren. Zoals ze al had verwacht, toonden die aan dat we in werkelijkheid beter kraanwater kunnen drinken dan bronwater uit ongezonde flesjes.
Ook Psihoyos en crew namen alles in eigen hand, omdat de politiek ze eerder tegenwerkte dan hielp: ‘We werden dag en nacht gevolgd door de politie – tot in de sauna aan toe.’ The Cove onthult als een ware spionagethriller de smerige feiten achter de Japanse dolfijnenhandel voor dolfinaria en consumptie – ondanks de hoge kwikgehaltes van het dolfijnenvlees. De achterkant van de lucratieve business wordt strikt geheim gehouden door belanghebbenden en er is niemand die het afslachten van dolfijnen een halt toeroept. Dat kon ook niet, want dat gegeven was top secret. Tot nu.

Still 'The Cove'

Verandering
Met hun kleine, gedreven filmteams ontdekten beide filmmakers groot onrecht, maar ze leerden ook hoe gepassioneerde individuen en kleine groepen actievoerders wel degelijk iets kunnen veranderen. Soechtig: ‘Die boze dorpelingen bijvoorbeeld, die alles op alles zetten om tegen die enorme bedrijven te vechten die hun gemeenschappelijke water weghalen. En de gemeenschappen die nabij de ziekmakende plastic flessenfabrieken wonen en die ook met weinig middelen de strijd aangaan met grote oliemaatschappijen. Een revolutie begint bij de kleine man, hopen we.’
Psihoyos knikt enthousiast: ‘Zo is het. Ik meldde ook al vroeg aan mijn crew dat we niet ‘slechts’ een film zouden gaan maken, maar een complete beweging in gang zouden zetten.’
Soechtig: ‘Precies! Die gedachtegang verbindt ons als filmmakers.’ Beiden vinden dat elke documentairemaker voor hetzelfde team speelt, door te onthullen, aan te aanklagen en te veranderen. Psihoyos vindt het medium film daarvoor een perfecte aanjager: ‘Het is het meest krachtige medium ter wereld. Er is een oorlog aan de gang, maar mensen realiseren zich dat niet. Ze beseffen niet wat we te verliezen hebben.’ Film kan dat effectief overbrengen, denkt hij. Net als Soechtig: ‘Als filmmakers kunnen wij kleine groepen een platform geven. Als ik films als Food, Inc. en The Cove zie denk ik: pfew, dát is in ieder geval openbaar gemaakt! Het is zo’n opluchting dat die films de aandacht krijgen die ze verdienen!’
Psihoyos: ‘Tja, de wereld is verziekt, maar dit soort initiatieven kunnen de goede zaken in ieder geval op weg helpen.’

Actiemiddel
Niet alleen hun films helpen de zaken te onthullen, ook hun online activiteiten leggen gewicht in de schaal. Op hun drukbezochte actiesites kan men petities tekenen, geld doneren en achtergrondstukken lezen. Ze tellen beiden meer sitebezoekers dan mensen die hun film daadwerkelijk gezien hebben. Geen probleem, vindt Psihoyos: ‘Als de boodschap maar overkomt. Ik verwacht trouwens dat we op televisie en met dvd-verkoop ook veel mensen gaan bereiken.’ Geld verwachten ze met hun films niet te verdienen. Psihoyos: ‘Als ik rijk had willen worden had ik geen documentaires gemaakt, dan was ik blijven werken als still-fotograaf. Wij zijn op het moment nog geen winstmakend bedrijf in ieder geval.’
Soechtig: ‘Wij ook niet, al zou ik ons ook weer geen pure non-profit organisatie willen noemen, haha! Maar de goede zaak is de voornaamste drijfveer om een film te maken.’ Zij ziet de dvd-verkoop van haar film als een actiemiddel op zich. ‘We verkochten onze dvd’s tijdens screenings en zagen dat mensen altijd meerdere exemplaren aanschaften, met als doel onze boodschap te verspreiden. Dat is precies de bedoeling: we leggen het nu bij het publiek neer. Wíj hebben de film gemaakt, nu is het júllie taak om er iets mee te doen!’

Still 'Tapped'

Corruptie
Substantiële tegenwerking was tijdens het filmen voor beiden een thema. En nog. Het begint bij mensen vinden die on the record corruptie bloot willen leggen. Moeilijk, als de politie of bedrijven je continu op de voet volgen. Inmiddels probeert Nestlé, een van de concerns die water onttrekt aan de gemeenschap, Soechtig en collega’s in de pers in diskrediet te brengen. Ook stuurden ze een dreigbrief naar de directeur van het Hot Springs Documentary Film Festival in Arkansas – ze zouden het hem erg moeilijk maken als hij de film zou vertonen.
Soechtig: ‘Gelukkig was hij moedig en roosterde gelijk nog een extra screening in. Nóg een held die z’n middelvinger opsteekt naar de grote jongens!’
Ook Psihoyos kreeg tegenwerking bij een festivalscreening: ‘In eerste instantie werden we geweigerd op het Tokyo International Film Festival. Dat stond dit jaar in het teken van natuur en milieu en hoewel de directeur toegaf toe dat het hypocriet was werd The Cove niet geprogrammeerd; het festival is voor een groot deel afhankelijk van subsidies van de Japanse regering. Omdat er een maand later een politieke verschuiving was, mochten we alsnog komen.’ De regisseur maakte zich overigens zorgen om zijn terugkeer naar Japan, er stond een arrestatiebevel voor hem uit. ‘Voor huisvredebreuk, complottheorieën en nog veel meer. De pers stond ons in grote getale op te wachten, maar ik werd gelukkig niet gearresteerd.’

Dolfijnhandel
De screening zelf was een enorme verrassing, want alle bad guys zaten in de zaal: ‘De burgemeester van Taiji, de vissers – allemaal in pak gehesen. Het Japanse publiek was waanzinnig enthousiast en omdat we tijdens de voorstelling stiekem met een night vision camera hebben gefilmd, konden we later met eigen ogen zien hoe de heren hun hoofd lieten hangen van vernedering!’ Ook was hij blij met de enorme aandacht van de Japanse pers. Jarenlang was er een mediastilte rondom de dolfijnenhandel en -afslachting. ‘Terwijl de enorme Hollywood-productie Avatar net op dat moment op het festival in première ging, schreef de voltallige pers over The Cove!’ ‘Nóg een held die z’n middelvinger opsteekt naar de grote jongens!’ Mensen een stem geven, misstanden tot op de bodem uitzoeken, het lef hebben met naam en toenaam op de barricades te staan, zelf onderzoeken met gevaar voor eigen huid, of mensen inhuren om onafhankelijke resultaten te behalen, achter de schermen verder actievoeren; de werkwijze van de twee makers is gelijkgestemd. Soechtig: ‘Ik vind het eigenlijk opvallend en geweldig hoe onze films en thema’s elkaar overlappen!’
Psihoyos: ‘We strijden feitelijk voor dezelfde doelen.’

maricke @
Filed under: Portofolio and IDFA 2009
Interview Duncan Jones (Moon) voor Glamcult

Posted on Friday 2 October 2009

PDF Regisseur Duncan Jones

maricke @
Filed under: Portofolio and Glamcult
Interview Blake Lively voor Viva

Posted on Wednesday 23 September 2009

Blake deel 1
Blake deel 2

maricke @
Filed under: Portofolio and Viva